Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Inny punkt widzenia. Felietony, eseje, recenzje, reportaże, wywiady i pokrewne formy.
Awatar użytkownika
DuralT
USS Gerald R. Ford
USS Gerald R. Ford
Posty: 1392

Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Post#1 » 13 wrz 2017, o 12:57

Moja pierwsza próba opublikowania pracy zawierającej przypisy, na tym portalu. Jeśli ktoś chciałby wersję pdf, to poprosiłbym o prywatną wiadomość.

Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Pierwszą rzeczą, którą trzeba nadmienić, jest to, że łatwo jest nam dziś oceniać, z perspektywy ludzi znających dzieje i konsekwencje danych czynów, działania postaci tworzących historię kontynentu Europejskiego, a w tym przypadku zmieniającą bieg dziejów świata, ponieważ w wyniku działań paru wybitnych postaci, wystąpiła ze swoimi tezami inna zasłużona, dla naszych czasów, osoba i odważnie wygłosiła swoje poglądy, sprzeczne z wówczas obowiązującymi dogmatami religijnymi. Ludzie żyjący w XIV i XV wieku nie mieli perspektywy na konsekwencje swoich działań w przyszłych stuleciach, nie znamy też większości czynników, które spowodowały takie, a nie inne ich decyzje, możemy się jedynie domyślać, po nikłych śladach, co mogło spowodować takie, a nie inne działanie. Trzeba tu zwrócić uwagę, na całkowicie różną mentalność i sposób dedukcji, sformułowania wniosków płynących z doświadczeń, pomiędzy człowiekiem współczesnym a myślicielem ery końca średniowiecza. Musimy również zwrócić uwagę na specyfikę i uwarunkowania tamtejszych czasów, trzeba spojrzeć z geopolitycznego punktu widzenia, by określić, choć przybliżone przyczyny wystąpienia Jana Husa, oraz jego niezłomności na soborze w Konstancji.
W tej pracy zamierzam przybliżyć sytuację geopolityczną, a konkretnie przyczynę głębokiego kryzysu, który to dotknął Czechy na przełomie stuleci. Jednak by go zrozumieć, trzeba cofnąć się odrobinę dalej, do czasów Karola IV Luksemburskiego, a dopiero następnie scharakteryzować rządy jego następcy Wacława IV, który przez 40 lat musiał zmagać się z dziedzictwem nie do udźwignięcia1 . Załamanie polityczne doprowadziło do objawu, jakim było głoszenie i stworzenie programu Czterech artykułów, symbolu, jakim była parodia procesu nad „kacerzem", jakim miał być Jan Hus, oraz jego kumulacji – wybuchu husyckiej rewolucji i zdetronizowaniu, a raczej niedopuszczeniu do koronacji, następcy Wacława IV, Zygmunta Luksemburskiego.




Dziedzictwo po Karolu IV Luksemburskim

By zrozumieć trudności, jakie napotkał Wacław IV podczas swoich ponad czterdziestoletnich rządów (43, jeśli wliczać koregencję niemiecką2, gdy został koronowany pomimo braku zgody papieża Grzegorza IX3, a aż 56, jeśli bierzemy pod uwagę objęcie, jako dwulatek, korony czeskiej), musimy przeanalizować spuściznę pozostawioną mu przez ojca, cesarza Karola IV Luksemburskiego. Po pierwsze trzeba wymienić jego zasługi: zakupił dla dynastii Brandenburgię, wraz z tytułem elektorskim, zakończył hołdowanie księstw śląskich i jak się wydawało, zostawił stabilne państwo, wraz z zabezpieczoną przyszłością dla swoich następców. Jak wyglądało to w praktyce?
Zacznę od pozostałych synów zmarłego monarchy: Zygmunt otrzymał Brandenburgię wraz z tytułem elektora oraz urzędem arcykomornika, on również odziedziczył schedę po Andegawenach na Węgrzech; Jan, najmłodszy z synów, dostał we władanie księstwo zgorzeleckie, wraz z częścią Brandenburgii. Testament ten przyniósł szereg komplikacji, miał on zapewnić stabilność w wyborze na tron cesarski – mieli dwa głosy elektorskie, Karol IV nie przypuszczał jednak, że dojdzie do konfliktu między braćmi, a wiecznie zadłużony Zygmunt będzie oferował sąsiadom po atrakcyjnych cenach swoją dzielnicę.
Obszar państwa pozostawiony spadkobiercom obejmował 130 000 kilometrów kwadratowych w tym Czechy, Śląsk, Morawy oraz Łużyce4 . W Czechach dominującą rolę odgrywała szlachta, stanowiąca 2% ludności, a posiadająca 35% ziemi. Warto na to zwrócić uwagę, ze względu na znaczącą rolę polityczną za panowania (nowo) obranego króla. Również stolica, która za czasów Karola IV wchłonęła obszary dotychczas podmiejskie5, odczuła zmiany demograficzne, a wzrost znaczenia nowych rodzin patrycjuszowskich, które zaczęły zastępować dotychczasową elitę miejską, wywodzącą się również spośród przybyszów z Niemiec6, nie wpłynęła dobrze na stabilność państwa.

Załamanie geopolityczne za panowania Wacława IV

Początek samodzielnych rządów Wacława IV okazał się dość wyboisty, zarówno z powodów osobistych młodego monarchy, jak i również sytuacji politycznej na mapie Europy. Prócz ziemi ojciec zostawił mu jeszcze jedną ważną rzecz – doradcę pod postacią kanclerza Jana z Jenštejna, biskupa Miśni, gdy ten został trzecim arcybiskupem praskim, wszyscy liczyli na powtórzenie się sytuacji z poprzednich rządów (Karol IV – Arnošt z Pardubic), czyli ścisłą współpracę. Na nieszczęście był to już inny świat i nadzieje okazały się płonne7. Na atmosferę pierwszych lat panowania wpływała królewska macocha – Elżbieta Pomorska, która nie czuła zbytniej sympatii do pasierba. Po początkowych dość poprawnych relacjach, zaczęła knuć, w sporze na linii biskup–król stanęła po stronie hierarchy, jednocześnie próbując wymusić na pasierbie, interwencję w sprawie przejęcia przez Zygmunta tronu węgierskiego lub polskiego, zaciągnięcia pożyczek na ten cel, co zrujnowało skarb królestwa i zmusiło Wacława IV do oddawania majątku państwowego pod zastaw8.
Na początku lat 80 XIV wieku zmienił się układ sił w Europie: zmarł Karol V, kuzyn Luksemburgów, a Karol VI zamknął węgierskim Andegawenom drogę do Neapolu9, konflikt z Anglią, oraz choroba umysłowa tego monarchy, wraz z trwającą wojną domową, nie czyniły z Francji silnego sojusznika, do tego w Mediolanie ród Viscontich, gdy nie znalazł u Luksemburgów pomocy w walce z Habsburgami, znalazł oparcie u Walezjuszy. Prócz tego zmarł Ludwik Andegaweński, co dodatkowo skomplikowało sytuację na wschodzie. Wszystko to spotęgowała schizma (1378) oraz rywalizacja dwóch papieży, rzymskiego i awiniońskiego. Związany jest z tym pierwszy sukces polityki zagranicznej Wacława IV, któremu udało się przekonać elektorów, by pozostali w obozie rzymskim, choć nie wszyscy lennicy przestrzegali woli króla10. Schizma podzieliła Czechy, a konflikty między władzą kościelną a możnowładcami przybierały na sile. Dobrym przykładem jest tu samowolna polityka zwolennika papieża awiniońskiego, Jošta, margrabiego morawskiego11, a prywatnie kuzyna monarchy, który zażądał od kapituły ołomunieckiej płacenia rocznego podatku, a gdy kanonicy zwlekali, ten kazał spalić siedzibę biskupa Jana ze Středy12.
Powyższy przykład jest jednym z wielu konfliktów wywołanych przez margrabiów Moraw, którzy angażując się w politykę wewnętrzną, destabilizowali państwo i podkopywali autorytet monarchy. Samo to, że jeden z nich, powyżej wymieniony Jošt, który objąwszy zastawioną przez Zygmunta Marchię, nie wypłacił odszkodowania bratu (obaj byli poręczycielami pożyczki), przez dodatkowy zakup Kronovska od Władysława Opolczyka13 popadł w niełaskę króla, pokazuje jak wielką rolę, odgrywali oni w państwie czeskim.
Wacław IV, inaczej niż ojciec, który opierał się na szlachcie z wyższych rodów, budował własne stronnictwo, złożone głównie z niższej szlachty i szeregowego duchowieństwa. Pod wpływem faworytów król odważył się na konflikt z duchowieństwem, co doprowadziło do „wojny popiej" o handel piwem w Świdnicy. Margrabiowie morawscy, jak wykazałem wyżej, z wielkim zaangażowaniem naśladowali uczynki monarchy. Jednak arcybiskup nie pozostawał bierny i ostro reagował na wszelkie próby uszczuplenia dóbr kościelnych, a jego bezkompromisowe podejście dodatkowo komplikowało sprawę.
O zaognieniu się konfliktu i powstaniu kryzysu w stosunkach król–arcybiskup, przesądził plan francuskiego mariażu Anny, przyrodniej siostry Wacława IV. Początkowo zaręczona z Albrechtem II, księciem Bawarii, ostatecznie wyszła za Ryszarda II Plantageneta, króla Anglii, choć próby zacieśnienia więzi z dalekimi krewnymi francuskimi nie zniknął z orbity zainteresowań polityki zagranicznej czeskiego króla. Ciosem w antyfrancuską politykę Urbana VI, reprezentowanego w Czechach przez Jana Jenšteina14 , było obsadzenie na urzędzie wikariusza Rzeszy we Włoszech, margrabiego Jošta15, który miał prawo zawierać umowy z włoskimi Andegawenami i ich protektorem Karolem VI Walezjuszem16.
Na początku lat 90 konflikt ponownie się zaognił. Pierwsza sprawa dotyczyła naruszenia nietykalności duchownych przez sądy świeckie17. Arcybiskup, dopatrując się złamania przywileju sądownictwa stanowego, obwołał oskarżyciela heretykiem. W 1393 roku wybuchł spór o majątek klasztoru i stanowisko opata, które wcześniej obsadził arcybiskup swoim kandydatem, bez zgody monarszej, a które król chciał obsadzić swoim faworytem. Po stawieniu się arcybiskupa u króla i prywatnej rozmowie ofiarą gniewu władcy padł towarzyszący Jenštejnowi wikariusz Jan z Pomruka18. Arcybiskup udał się ze skargą do papieża Bonifacego IX, ale ten nie podjął żadnych działań, by nie stracić króla czeskiego, jako stronnika.

Detronizacja

Zatargi Wacława IV z kościołem, konflikt z bratem Zygmuntem, który mając chwiejną pozycję na Węgrzech, angażował się w sprawy czeskie, a także nielojalność margrabiów morawskich, te wszystkie czynniki dały znak słabości władzy monarszej, co poskutkowało zawiązaniem sojuszu panów, nazywanego jednotą pod przywództwem margrabiego Jošta, którego celem było ograniczenie władzy Wacława IV, co mogliby osiągnąć, gdyby doszło do wojny o tron między braćmi19. Zgodnie z R. Novotnym, nieudana próba otrucia króla (grudzień 1394), która spowodowała jego długotrwałą chorobę, postawiła na nogi nie tylko braci monarchy, ale również jego kuzynów, którzy zaczęli zażarcie walczyć o władzę nad Czechami, łamiąc postanowienia testamentu Karola IV20. Gdy zaczęły się walki, szlachta21 zaczęła ingerować w układ polityczny, próbując uzyskać jak najwięcej korzyści. Najpierw postanowili usunąć faworytów z królewskiego dworu22. Możni pod błahym pretekstem porwali króla, a następnie wydali go Roženberkom23, którzy uwięzili Wacława IV w Linzu. Monarchę zwolniono z więzienia dopiero po interwencji wojskowej palatyna reńskiego Ruprechta III, elektora Rzeszy. Król wychodząc na wolność, zobowiązał się do ustępstw na rzecz szlachty, najistotniejszym z nich było zagwarantowanie wyłącznego prawa do sprawowania urzędów dworskich i ziemskich przez panów (urodzonych). Spowodowało to osłabienie drobnej szlachty, a na czoło państwa wysunął się Jošt związany sojuszem z Albrechtem III Habsburgiem. Pozycję jednoty wzmacniało przebywanie Zygmunta Luksemburczyka w Pradze, który wspierał roszczenia jednoty, przeciwko swojemu bratu.
Równocześnie w Rzeszy rosła opozycja wobec słabego króla, obarczając go winą za straty terytorialne, na czoło wysunął się Ruprecht II Młodszy (1325-1398) pragnący przywrócić tron cesarski Wittelsbachom. Sprawdziła się tu dawna rada Karola IV24. Po wydostaniu się z niewoli Wacław IV zaczął zacieśniać więzi z Francją, jako przeciwwagą dla elektorów. Zaniepokojony tym papież rzymski, poparł pomysł wyborów w Rzeszy. Rozpisano nowe wybory w sierpniu 1400 roku, w ich wyniku zdetronizowano Wacława IV, a nowym monarchą został syn Ruprechta II – Ruprecht III Wittelsbach. Na wieść o tych wydarzeniach bracia i kuzyni byłego króla niemieckiego spotkali się w Pradze w październiku 1400, jednak ta narada zakończyła się brakiem porozumienia, z powodu nierealnych żądań Zygmunta, który za pomoc wojskową chciał, aby nadano mu następstwo dla całego państwa. Nie udało mu się zrealizować planu odebrania bratu tronu czeskiego, gdyż na Węgrzech wybuchło powstanie przeciw niemu.
Pod koniec 1401 roku Zygmunt, przy wsparciu Ścibora ze Ściborzyc i Hermana II Celejskiego25 przybył do Pragi z przewrotnym planem: Wacław uda się do Rzymu na koronację cesarską, ponieważ papież Bonifacy IX wycofał poparcie dla Ruprechta III, a w tym czasie On obejmie urząd namiestnika w Czechach. Gdy tylko Wacław przystał na ten plan, Zygmunt skorzystał ze świeżo nabytych uprawnień i aresztował brata. Wacław IV, zgodnie z tradycją znów został przewieziony go do Wiednia pod opiekę Albrechta IV Habsburga, gdzie przesiedział dwa lata. Funkcję podkomorzego i członka rady zastępującej monarchę pełnił Oto z Bregova, członek jednoty, sojusznik Zygmunta26.
W międzyczasie Zygmunt przystąpił do rozprawy z kuzynami morawskimi, obaj byli bezdzietni, więc bardzo uprościło to sprawę następstwa. Jošt zostawił swojego brata Prokopa, który w 1402 roku trafił do niewoli i w niej zmarł (1405), i przystąpił do obozu legalnego monarchy. Wybawiła ich kolejna wojna domowa na Węgrzech, gdzie Władysław z Neapolu, przy wsparciu partii andegaweńskiej próbował zdobyć tron. Zygmunt do Czech powróci za 17 lat.

Próby zyskania poparcia i wystąpienia kaznodziejów

Po powrocie do swojej dziedziny Wacław IV musiał rozwiązać problemy wewnętrzne, wywołane dotychczasową walką stronnictw. Szerzył się bandytyzm, a by jemu przeciwdziałać, lokalni panowie utrzymywali drużyny wojskowe. Natomiast druga część szlachty, zwłaszcza drobniejszej trudziła się łupiestwem27. Trzeba jednak zauważyć, że w tej sytuacji ciężko było oddzielić cel polityczny, od zwykłego rabowania, ponieważ rycerze zawsze się legitymizowali jakimś testamentem lub dawnym sporem28.
Król załagodził stosunki z możnowładcami, rozdawał drobnej szlachcie opustoszałe majątki, wypędził z dworu faworytów, oraz rozdał najwyższe godności i urzędy, tym najbardziej uprzywilejowanym, którzy po podziale na frakcje, stanowili już znacznie mniejsze zagrożenie dla stabilności państwa29.
Klęski nieurodzaju, głód, wojna domowa, oraz epidemie i zarazy, spowodowały, że społeczeństwo zaczęło szukać winnych za ten stan rzeczy również wśród dostojników kościelnych, oraz kościoła, jako instytucji. By zrozumieć, dlaczego głównie ludzie biedni zwrócili się przeciw kościołowi, trzeba mieć świadomość, że ten kontrolował 1/3 działek uprawnych. To jednak nie oznacza, że ta instytucja w Czechach opływała w bogactwo, klasztory były często zadłużone, a niekiedy nawet szlachta sekularyzowała je, by odzyskać, choć część należności30. Kościół natomiast przy pomocy rent miejskich, których był największym beneficjentem, starał się chronić przed utratą własności31.
W reakcji na kolejny kryzys, tak jak już za wcześniejszych czasów, pojawiły się postulaty reform kościoła, oraz odrodziły się różnego rodzaju sekty. Pochodzący z Wiednia kaznodzieja Konrad Waldhauser, piętnował nieobyczajne życie świeckich i duchownych. Dominikanie i augustianie oskarżyli go o herezję, ale środowiska akademickie broniły go i popierały jego tezy. On sam był gościem króla, więc stał poza zasięgiem wpływów opatów poszczególnych zakonów.
Raz poruszony temat nie chciał ucichnąć, podchwycił to Jan Milíč z Kroměíža (1325–1374), który po przyjęciu święceń kapłańskich, oddał wszystkie beneficja należne mu, porzucił pracę w kancelarii i zaczął krążyć po prowincji, jako wędrowny kaznodzieja. W późniejszym okresie wygłaszał swoje kazania również w Pradze. Dawał przykład swoim trybem życia, ascezą i modlitwą. Nie udało mu się przekonać ani papieża, ani Wacława IV, że kryzys w kościele zwiastuje nadejście Antychrysta, więc zorganizował postulat moralnej odnowy w kościele czeskim. Założył dom opieki społecznej w miejscu byłego przybytku rozkoszy, a pracujące tam bezdomne nierządnice nawrócił. Postulował również częstsze przyjmowanie komunii świętej32. Było to sprzeczne z postanowieniami IV soboru laterańskiego. Gdy stawił się przed obliczem papieża Grzegorza XI, broniąc się przed zarzutami o herezję, w tym czasie zlikwidowano jego dom społeczny33, a budynki przyjęli cystersi.
Matěj z Janova był uczniem Milíča, studiował w Pradze i Paryżu, gdzie uzyskał tytuł mistrzowski. Miasto nad Sekwaną opuścił w momencie, gdy na uniwersytecie zaczęli przeważać zwolennicy antypapieża Klemensa VII. W Czechach Matěj prowadził działalność kaznodziejską, krytykował kult relikwii, obrazów oraz rzeźb. On również nakazywał wiernym, by jak najczęściej przyjmowali komunię. W jego wystąpieniach jest zauważalny ogromny wpływ Biblii. Kościół rozumiał, jako wspólnotę wiernych, dlatego też twierdził, że ani schizma, ani herezja nie mogą zablokować drogi ku zbawieniu34.
Reakcja stanu duchownego była identyczna z dwudziestu lat wcześniej. Matěj został zmuszony do odwołania swoich poglądów i tymczasowo zawieszony w obowiązkach duszpasterskich i tylko konflikt arcybiskupa z Wacławem IV sprawił, że obeszło się bez większych kar.
Oprócz krytyki i praktyk kościelnych, w ruchach religijnych XIV i XV wieku pojawia się postulat powrotu do źródeł chrześcijaństwa i częstego przyjmowania komunii. W związku z tym S. Bylina zauważa: „Wątek eucharystyczny, jeden z wiodących kierunków religijności późnego średniowiecza, dochodzi do głosu szczególnie wyraźnie tam, gdzie żywa była świadomość potrzeby przemiany"35. Zaczęło się to urzeczywistniać na uniwersytecie praskim. U zarania dyskusji teologicznych, były one wolne od sporu na linii Wacław IV z kolejnymi arcybiskupami36. Dopiero później sale wykładowe stały się miejscem rozstrzygania sporów teologicznych i dyskusji o pismach Johna Wiclefa, którego pisma w tamtym czasie dotarły do Czech.

Uniwersytet a sprawa narodowa

W 1408 roku stosunki między nacjami saską i bawarską a Czechami, stały się napięte z powodu zbliżającego się soboru w Pizie. Król po raz pierwszy odwołał się do teologów uniwersyteckich, ale wykładowcy niemieccy zwlekali z odpowiedzią, ze względu na niejasne ustalenia dotyczące króla rzymskiego, ponieważ nie wiedzieli, wobec kogo należy zachować lojalność.
W tej sytuacji reformatorzy: Jan Hus, Jan z Jesenicy, Hieronim z Pragi, przygotowali ustawę, uprzywilejowującą nację czeską, dając jej trzy głosy, w każdych uczelnianych wyborach. Rozporządzenie wydanie przez króla, noszące miano Dekret kutnohorski37 (26 stycznia 1409), stworzyło napięte stosunki na uczelni i poskutkowało odpływem studentów i wykładowców aż trzech nacji. W tej sytuacji prawo to straciło znaczenie, ponieważ Czesi i tak mieli większość głosów. Toczyły się teraz debaty teologiczne pomiędzy konserwatystami a radykałami, na czele z Janem Husem.
Sobór w Pizie ugruntował legalne panowanie, jako króla rzymskiego Wacława IV, ale nie zakończył schizmy, za to wybrano trzeciego papieża. Problemom w kościele towarzyszył również chaos polityczny, ponieważ po śmierci Ruprechta III, zebrano się, by wybrać nowego króla rzymskiego. Zebranie to zwołało dwóch Luksemburgów: Zygmunt i Jošt, pikanterii dodawał fakt, że Wacław IV żył i posługiwał się Złotą Bullą. Wybrano dwóch kolejnych królów, głosy rozłożyły się tak, że trzy dostał Zygmunt, a pięć Jošt38. Pół rokupóźniej, po śmierci Jošta, ponowiono wybory i jednogłośnie, Wacław IV o dziwo poparł swojego brata, został wybrany królem rzymskim.
W latach 1411–1415 w Czechach trwał ostry konflikt religijny pomiędzy radykałami, pod przewodnictwem Jana Husa, a duchowieństwem, które oskarżało go o herezję. Wacław IV próbował nawet interweniować u papieża, ale rozmowy te zbiegły się w czasie z ponownym wyborem Zygmunta na tron rzymski, przez co król czeski stracił szacunek. Wacław IV wzburzony lekceważeniem go przez papieża nakazał konfiskatę podatku mającego być wypłaconym kościołowi. W odpowiedzi arcybiskup ekskomunikował całe miasto. W tym momencie mało brakowało do aktu supremacji, podobnego do tego, który dwa wieki później złoży Henryk VIII. Jednak pod naciskiem Zygmunta arcybiskup podporządkował się królowi.
Konflikt duchowieństwa z Janem Husem zaognił się na nowo po ogłoszeniu bulli odpustowej, co poskutkowało zamieszkami, przez które reformator musiał opuścić Pragę, znalazł schronienie w dobrach panów czeskich. W 1414 roku otrzymał wezwanie Zygmunta Luksemburczyka, by zjawił się na soborze w Konstancji i tam wytłumaczył swoje poglądy.
Proces i śmierć Jana Husa wywołały gwałtowną reakcję w kraju: zaprotestowała szlachta czeska i morawska, zradykalizowały się ruchy religijne, porzucono obowiązki feudalne, nastąpiła pierwsza redakcja Czterech artykułów praskich oraz zaczął się podział na parafie katolickie i husyckie. W niedzielę 30 lipca doszło do krwawych zamieszek pod ratuszem Nowego Miasta Praskiego i przejęcia władzy przez czterech hetmanów39. Nikt wtedy nie zdawał sobie sprawy, że jest to początek rewolucji. Dwa tygodnie później umiera szesnastego sierpnia król Wacław IV.



Podsumowanie:

Był to ciekawy czas, mieliśmy trzech króli niemieckich oraz trzech papieży i to w tym samym czasie. Wydarzenia lat 1378–1419 są tu zarysowane jedynie pobieżnie, ze względu na mnogość i różnorodność wątków, które musiałem poruszyć w tej pracy. Żaden poprzedni król z dynastii Luksemburgów nie mierzył się z tak trudnymi wyborami, nie posiadał tak wielkiej i różnej skali problemów. Wacław IV nie był podobny ani do ojca, ani do dziadka, brakowało mu cech, które powinien posiadać monarcha.
Kryzys kościoła i mariaż polityczny Anny z Ryszardem II otworzyły państwo czeskie na filozofię i retorykę zachodnich teologów, jak również wędrownych kaznodziejów.
Równie dobrze mógłbym nadać tej pracy tytuł: Charakterystyka panowania Wacława IV, ale nie byłoby to odpowiednim, gdyż całą pracę pisałem z myślą o Janie Husie i przybliżeniu czytelnikowi przyczyn, wywodzących się z geopolityki, gdyż często mówi się o tym reformatorze, jako protoplaście humanistów, które odegrały kluczową rolę w formowaniu się założonego przez niego ruchu.

Bibliografia:
Anna Paner Kryzys ideologiczny i polityczny w dobie panowania Wacława IV Luksemburskiego, [w:] Jan Hus. Życie i dzieło, Gdańsk 2016
Stanisław Bylina Hussitica. Studia, Warszawa 2007
Wojciech Iwańczak, Polskie badania nad wpływami husyckimi w Polsce, [w:] Polskie echa husytyzmu, Warszawa 1999
— No to płyńmy dalej, marynarzu, bo?
— Navigare necesse est, vivere non est necesse.
Andrzej Ziemiański – Pomnik Cesarzowej Achai - Tom V

Tagi:

Awatar użytkownika
DuralT
USS Gerald R. Ford
USS Gerald R. Ford
Posty: 1392

Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Post#2 » 13 wrz 2017, o 13:14

  1. I. Hlaváček, Válav IV, naříškiém stolci, [w:] Lucemburkové. Česká koruna upostrěd evropy, red. F. Šmahel, L.Boková, Praha 2012, s.633.
  2. I. Hlaváček, op. cit., s.643-644. Autor zauważa, że o elekcji na zasadzie vivente rege nie ma wzmianki w Złotej Bulli, więc tym samym nie była ona zakazana i cesarz nie złamał prawa.
  3. W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, Historia Niemiec, s.189
  4. Brandenburgia nie stanowiła obszaru państwa, a była niezależnym bytem, tak, aby utrzymać ją, jako dzielnicę elektorską.
  5. J. Janáček Dzieje Pragi s.94
  6. Ibidem s.97
  7. E. Doležaková, Spor krále Václava s arczbiskupem Janem z Jenštejna, [w:] Lucemburkové... s.657; Arnošt z Pardubic. Arcibiskup, zakldatel, rádce, Praha 2008, s.35 i 184.
  8. Tu warto wspomnieć o pożyczkach zaciągniętych przez Zygmunta, który zastawił Brandenburgię (50 000zł) i Słowację wraz z Bratysławą (150 000 zł) margrabiemu morawskiemu Joštowi.
  9. Królowa Neapolu, Joanna, adoptowała Ludwika II Anjou, brata Karola V i uczyniła go swoim spadkobiercą.
  10. Habsburgowie prowadzili grę na dwa fronty, od króla otrzymali majątki w Górnej Szwabi o wartości ok.40000zł, a od Klemensa VII z Awinionu, za wspieranie go 120000 zł.
  11. Morawy zostały w roku 1182 odłączone od Czech, stając się margrabstwem, choć były nadawane Przemyślidom jako lenno. W późniejszym czasie brat Karola IV, Jan Henryk (1322-1375) dostał tytuł margrabiego morawskiego i później przekazał go swoim synom. W 1348 Karol IV uznał Morawy za lenno cesarskie, podlegające królowi czeskiemu.
  12. J. Mezník Lucemburská..., s.221.
  13. Ibidem, s. 241
  14. E. Doležaková, op. cit., s.659.
  15. Urząd ten otrzymał, jako zastaw 40 000 zł pożyczonych na wyprawę polską Zygmunta.
  16. J. Spěváček, Václav IV. 1361 – 1419. K předpokladům husitske revoluce, Praha 1986 s.154.
  17. Mieli zostać skazani na karę śmierci przez faworyta królewskiego Zygmunta Hulera. Podaje to E.Doležaková, op. cit., s.660.
  18. Jego pokaleczone ciało wyłowiono miesiąc później z Wełtawy.
  19. I nie tylko, Jošt był kuzynem króla i mógłby być kandydatem na tron, gdyby został obsadzony przez jednotę.
  20. R. Novotný, Spor Václava z panstvem, [w:] Lucemburkové... s.666
  21. F. Kavka, Poslední Lucemburk na českém trůně, 1998, s.11
  22. J. Spěváček (op. cit. s.233) uważa, że to właśnie mogło skłonić do opowiedzenia się po stronie jednoty Otę z Bregova, najwyższego burgrabiego.
  23. Henryk z Roženberka był jednym z członków jednoty.
  24. Buntowniczych Wittelsbachów należy trzymać przy udzie. J. Spěváček (op. cit. s.196)
  25. Jego córka wyszła za Mikołaja Garę, syna byłego palatyna, na którego to zamku więziony był Zygmunt, który w zamian za uwolnienie ożenił się z jego córką Barbarą.
  26. J. Spěváček, op. cit., s.738
  27. W ten sposób w konflikt z prawem wpadł Jan Žižka, późniejszy bohater i przywódca husycki. Na temat zaangażowania średniej szlachty w ruch husycki: A. Paner, Jan Žižka z Trocnova, Gdańsk 2002, s. 52–79.
  28. J. Mezník Lucemburská..., s.375-376.
  29. R. Novotný, op. cit. s.666
  30. F. Šmahel Hustiká revolunce, t.1 s.258
  31. J. Janáček, op.cit. s.98
  32. V. Kybal M. Matěj z Janova. Jeho život, spisy a učeni, Praha 1905 (przedruk Brno 2000) s.299-301.
  33. Padły tutaj oskarżenia o brak nawrócenia byłych nierządnic, oraz dalsze uprawianie przez nie zawodu.
  34. V. Kybal, op. cit., s.33
  35. S.Bylina, Hussitica. Studia., Warszawa 2007, s.46
  36. P. Soukup Václav IV, a reformí hnutí, [w:] Luemburkové..., s. 688
  37. M. Nodl, Dekret kutnohorský, Praha 2010, passim
  38. Było to spowodowane sytuacją, że obydwaj posługiwali się tytułem elektora brandenburskiego.
  39. P. Čornej, 30.7.1419 Privni pražka defenestrace. Krvavá neděle uprostřed léta, Praha 2010 s.117–125.
— No to płyńmy dalej, marynarzu, bo?
— Navigare necesse est, vivere non est necesse.
Andrzej Ziemiański – Pomnik Cesarzowej Achai - Tom V

Awatar użytkownika
nebbia
Autor miesiąca
Posty: 201

Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Post#3 » 13 wrz 2017, o 19:46

Mnie, miłośniczce historii, zawsze takie teksty sprawiają wielką przyjemność.
Przeczytałam z zainteresowaniem.

Pozdrawiam
nebbia

Awatar użytkownika
DuralT
USS Gerald R. Ford
USS Gerald R. Ford
Posty: 1392

Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Post#4 » 13 wrz 2017, o 20:18

nebbia pisze:Mnie, miłośniczce historii, zawsze takie teksty sprawiają wielką przyjemność.
Przeczytałam z zainteresowaniem.

Pozdrawiam
nebbia


A jak go oceniasz? Bo dziś oddałem tą pracę prowadzącej przedmiot (Konw. z średniowiecza powszechnego). Będzie trójka? ;-)
— No to płyńmy dalej, marynarzu, bo?
— Navigare necesse est, vivere non est necesse.
Andrzej Ziemiański – Pomnik Cesarzowej Achai - Tom V

szczepantrzeszcz
Furia Pustyni
Furia Pustyni
Posty: 1530
Wiek: 52

Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Post#5 » 17 wrz 2017, o 10:18

Ej, Dural, jeżeli prowadząca jest purystką językową, pracę odrzuci - powtórzenia kładą temat. Mam wielką chęć, popełnić korektę, jednak komórką łatwiej d... podetrzeć, niż dołożyć cokolwiek do rozwoju Nauczycielki Życia. Jeśli Gorgiasz się spręży (nikogo innego nie podejrzewam), koniecznie popraw tekst powyżej. Za jakiś tydzień lub dwa coś naskrobię, bo wątek rozwojowy.

Awatar użytkownika
DuralT
USS Gerald R. Ford
USS Gerald R. Ford
Posty: 1392

Jakie były geopolityczne przyczyny wystąpienia Jana Husa?

Post#6 » 17 wrz 2017, o 10:45

szczepantrzeszcz pisze:Ej, Dural, jeżeli prowadząca jest purystką językową, pracę odrzuci - powtórzenia kładą temat. Mam wielką chęć, popełnić korektę, jednak komórką łatwiej d... podetrzeć, niż dołożyć cokolwiek do rozwoju Nauczycielki Życia. Jeśli Gorgiasz się spręży (nikogo innego nie podejrzewam), koniecznie popraw tekst powyżej. Za jakiś tydzień lub dwa coś naskrobię, bo wątek rozwojowy.


Szczepanie, wiesz, co jest najgorsze? Że sam widzę część powtórzeń i nie wiem, jak mógłbym je wyeliminować, nie naruszając warstwy merytorycznej tekstu.
— No to płyńmy dalej, marynarzu, bo?
— Navigare necesse est, vivere non est necesse.
Andrzej Ziemiański – Pomnik Cesarzowej Achai - Tom V

Wróć do „Publicystyka”



Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 0 gości